مواد شیمیایی مضر در شامپوها و لوازم آرایشی
استفاده از محصولات مراقبت شخصی، از شامپوها و نرمکنندهها گرفته تا انواع کرمها و لوازم آرایشی، بخش جداییناپذیری از روتین روزانه ما را تشکیل میدهد. با این حال، بسیاری از این محصولات جذاب و خوشبو، حاوی ترکیبات شیمیایی پیچیدهای هستند که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آنها میتواند برای سلامت انسان و محیط زیست خطراتی به همراه داشته باشد. در این مقاله از سایت شیمی آرت و در دستهبندی شیمی آرایشی و بهداشتی، به بررسی علمی مهمترین و رایجترین مواد شیمیایی مضر در شامپوها و لوازم آرایشی میپردازیم تا با آگاهی بیشتری محصولات بهداشتی خود را انتخاب کنید.
چرا شناخت ترکیبات شیمیایی در لوازم بهداشتی مهم است؟
پوست بزرگترین اندام بدن انسان است و قابلیت جذب بالایی دارد. بسیاری از مولکولهای شیمیایی موجود در کرمها و لوسیونها میتوانند از سد پوستی عبور کرده و وارد جریان خون شوند. در فرمولاسیون محصولات آرایشی، شیمیدانها از مواد مختلفی برای ایجاد کف، افزایش ماندگاری، تثبیت رنگ و ایجاد رایحه استفاده میکنند. اما متاسفانه برخی از این ترکیبات دارای عوارض جانبی پنهانی هستند.
در ادامه به معرفی خطرناکترین این ترکیبات میپردازیم:
۱. پارابنها (Parabens)
پارابنها (مانند متیلپارابن، پروپیلپارابن و بوتیلپارابن) دستهای از مواد نگهدارنده بسیار قوی و ارزانقیمت هستند که برای جلوگیری از رشد باکتریها و قارچها در محصولات آرایشی و شامپوها استفاده میشوند. خطر اصلی: تحقیقات نشان داده است که پارابنها میتوانند عملکرد هورمون استروژن را در بدن شبیهسازی کنند (اختلال در غدد درونریز). این ویژگی با مشکلات باروری و افزایش خطر ابتلا به برخی از انواع سرطانها (مانند سرطان سینه) مرتبط دانسته شده است.
۲. سولفاتها (SLS و SLES)
سدیم لوریل سولفات (SLS) و سدیم لورت سولفات (SLES) سورفکتانتهای قدرتمندی هستند که به عنوان عامل ایجادکننده کف و پاککننده چربی در اکثر شامپوها، صابونها و خمیردندانها یافت میشوند. خطر اصلی: سولفاتها به قدری در از بین بردن چربیها قوی عمل میکنند که چربیهای طبیعی و مفید پوست سر و مو را نیز از بین میبرند. این امر منجر به خشکی شدید، خارش، التهاب پوست سر و شکنندگی موها میشود. همچنین فرآیند تولید SLES ممکن است باعث ایجاد یک ماده جانبی سرطانزا به نام ۱،۴-دیاکسان شود.
۳. فتالاتها (Phthalates)
فتالاتها ترکیباتی هستند که در صنعت آرایشی به عنوان تثبیتکننده عطر و افزایشدهنده انعطافپذیری پلاستیکها و لاکهای ناخن به کار میروند. اگر در لیست ترکیبات محصول کلمه “Fragrance” یا “Parfum” را دیدید، احتمال حضور فتالاتها بسیار بالاست. خطر اصلی: این ترکیبات نیز مانند پارابنها، مختلکننده سیستم غدد درونریز هستند و میتوانند بر هورمونهای تولیدمثل تاثیر منفی بگذارند. قرار گرفتن مادران باردار در معرض فتالاتها با نقصهای مادرزادی مرتبط است.
۴. فرمالدئید و آزادکنندههای آن (Formaldehyde)
فرمالدئید یک گاز بیرنگ با بوی تند است که در گذشته به عنوان نگهدارنده استفاده میشد. امروزه به دلیل شناخته شدن به عنوان یک ماده سرطانزا، کمتر به طور مستقیم استفاده میشود؛ اما متاسفانه از مواد «آزادکننده فرمالدئید» (مانند DMDM hydantoin و Quaternium-15) در شامپوها و مواد کراتینه مو استفاده میگردد. خطر اصلی: آزاد شدن تدریجی گاز فرمالدئید میتواند باعث سوزش چشم، مشکلات تنفسی، آسم و در درازمدت افزایش خطر ابتلا به سرطان شود.
۵. قطران زغالسنگ (Coal Tar)
این ماده که محصول فرعی پردازش زغالسنگ است، گاهی در شامپوهای ضدشوره، درمانهای پسوریازیس و همچنین در رنگ موها یافت میشود. خطر اصلی: قطران زغالسنگ یک ماده سرطانزای شناخته شده است. اگرچه در مقادیر بسیار کم در محصولات درمانی استفاده میشود، اما مصرف مداوم آن میتواند خطراتی برای سلامت پوست و بدن ایجاد کند.
۶. تریکلوزان (Triclosan)
تریکلوزان یک عامل ضدباکتری و ضدقارچ قوی است که در گذشته به وفور در صابونهای آنتیباکتریال، دئودورانتها و خمیردندانها استفاده میشد. خطر اصلی: علاوه بر ایجاد اختلالات هورمونی، استفاده گسترده از تریکلوزان یکی از عوامل اصلی ایجاد باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیک در محیط زیست و بدن انسان است.
چگونه از خود محافظت کنیم؟
با توجه به پیچیدگی نامهای شیمیایی، بهترین راه برای محافظت از سلامت خود و خانوادهتان، عادت کردن به خواندن برچسب ترکیبات (Ingredients) محصولات است. هنگام خرید به دنبال عباراتی مانند «فاقد سولفات (Sulfate-Free)»، «فاقد پارابن (Paraben-Free)» و محصولات دارای تاییدیه ارگانیک باشید.
نتیجهگیری
شیمی آرایشی و بهداشتی علمی است که دائما در حال پیشرفت است. اگرچه بسیاری از مواد شیمیایی ذکر شده به دلیل ارزان بودن و اثربخشی بالا همچنان در صنعت محبوب هستند، اما آگاهی عمومی و فشارهای نهادهای بهداشتی باعث شده تا شرکتهای معتبر به سمت تولید فرمولاسیونهای ایمنتر، سبزتر و سازگارتر با بدن انسان حرکت کنند. با انتخاب آگاهانه محصولات، نه تنها سلامت خود را تضمین میکنید، بلکه صنعت را نیز به سمت تولید محصولات سالمتر سوق میدهید.
بدون دیدگاه